Właściwie to kodeks rodzinny i opiekuńczy nie przedstawia żadnej definicji winy. Niemniej jednak uznaje się, że wina za rozkład pożycia leży po stronie tego małżonka, którego zachowanie (umyślne, a także nieumyślne) stanowiło naruszenie obowiązków małżeńskich i przyczyniło się do rozpadu więzi i pożycia małżeńskiego, bądź ten rozpad pogłębiło. Zachowanie takie może polegać zarówno na działaniu, jak i na zaniechaniu.

Związek przyczynowy

Pomiędzy zachowaniem małżonka, stanowiącym naruszenie obowiązków małżeńskich a rozkładem pożycia małżeńskiego musi zachodzić związek przyczynowy. Oznacza to, że takie zachowanie musi bezpośrednio wywierać negatywny wpływ na więź miedzy małżonkami. Nie każde naruszenie obowiązków małżeńskich będzie przesądzało o winie małżonka.

Czy zawsze orzeka się rozwód z winy z małżonka?

Nie. W przypadku, gdy obie strony zgodnie złożą wniosek o orzeczenie rozwodu bez orzekania o winie, to wówczas sąd o winie nie orzeka. Natomiast w sytuacji, gdy jeden z małżonków wnosi o orzeczenie rozwodu z winy małżonka, a drugi wnosi o orzekanie bez winy, to sąd nie odstąpi od orzekania w tej materii. Może się zdarzyć, że w trakcie postępowania małżonek żądający orzeczenia winy zmieni zdanie i zgodzi się na orzekanie bez winy. Warto jednak mieć na uwadze, że zgoda taka może zostać przez tego małżonka cofnięta także na etapie postępowania apelacyjnego.

Możliwe jest, co zdarza się dość rzadko, orzeczenie rozwodu z winy obojga małżonków.

Kto bardziej zawinił?

To nie ma znaczenia. Wina w rozkładzie pożycia małżeńskiego nie jest rozpatrywana przez sąd w kategorii „mniej – bardziej”. Nie jest ona stopniowalna. Albo wina jest, albo jej nie ma. W razie naruszenie obowiązków małżeńskich przez oboje małżonków, mogą oni zostać uznani za współwinnych rozkładu pożycia małżeńskiego.

„W razie obustronnych zawinień niedopuszczalna jest „kompensata” wzajemnych przewinień, a KRO nie odróżnia winy „większej” i „mniejszej”, a małżonka, który zawinił jedną z wielu przyczyn rozkładu, należy uznać za współwinnego, choćby nawet wina drugiego małżonka w spowodowaniu innych przyczyn rozkładu była cięższa.”(Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 10 listopada 1999 r.I CKN 233/98)

Badając kwestię winy, Sąd bierze pod uwagę cały przebieg związku i sprawdza wszystkie okoliczności, które miały wpływ na kształt relacji, także to, czy drugi małżonek przyczynił się do rozkładu pożycia małżeńskiego, mimo iż nie on ten rozpad zapoczątkował.

Wina za rozkład pożycia małżeńskiego – umyślna czy nieumyślna

Dla Sądu nie ma znaczenia to, czy wina w rozkładzie pożycia małżeńskiego jest umyślna czy nieumyślna. Z winą umyślną będziemy mieli do czynienia, gdy łamane są pewne normy – tu obowiązki małżeńskie – ze świadomością ich naruszenia i związanych z tym konsekwencji. Natomiast wina nieumyślna świadczy o niedbalstwie – niedołożeniu należytej staranności wymaganej w określonych relacjach.

Artykuł Wina za rozkład pożycia małżeńskiego pochodzi z serwisu Kancelaria Radcy Prawnego Joanna Maliszewska.

Na przestrzeni ostatniej dekady słowo „Intercyza” stało się dość popularne. Choć instytucja ta występuje w naszym systemie prawnym od dłuższego czasu, nadal wzbudza mieszane odczucia. Obecnie wciąż ma więcej przeciwników aniżeli zwolenników. Z czego wynika taka niechęć?

Ustalmy najpierw z czym nam się zazwyczaj kojarzy intercyza? Z rozwodami i brakiem zaufania. Z brakiem więzi między małżonkami. Z wyrachowaniem. Nie twierdzę, że i takie przesłanki nie bywają podstawą do ustanowienia intercyzy, lecz czy aby na pewno intercyza jest czymś czego należy się obawiać i co określa wzajemne relacje między małżonkami?

Smutna prawda jest taka, że w wielu przypadkach wiedzę o intercyzie dostarczają nam media – zazwyczaj filmy i seriale zza Atlantyku, których akcja toczy się na sali sądowej podczas sprawy o rozwód czy sprawy spadkowej. Zwykle scenariusz jest podobny: on – milioner (zazwyczaj dużo starszy), ona – kobieta mniej usytuowana od niego czyhająca na jego majątek. Stąd też przyjęło się niesłusznie, że intercyza oznacza jedno: rozdzielność majątkową. A to, moi  Drodzy Czytelnicy, nie zawsze jest prawdą.

Co to jest intercyza?

Zacznijmy od początku i wyjaśnijmy sobie co to jest właściwie ta cała intercyza? Otóż Intercyza jest to ogólna nazwa dla majątkowych umów małżeńskich, czyli takich umów, które określają wzajemne stosunki majątkowe między małżonkami w sposób odmienny niż przewiduje to ustawa – kodeks rodzinny i opiekuńczy.

Na chwilę obecną ustawa wskazuje jako „automatyczny” ustrój wspólność majątkową. Zatem jeśli małżonkowie, bądź przyszli małżonkowie (tzw. nupturienci), będą chcieli wprowadzić jakiekolwiek modyfikacje, to będą mogli to uczynić właśnie poprzez sporządzenie intercyzy.

Podkreślę jeszcze raz – intercyza dotyczy wyłącznie stosunków majątkowych! Nie ma więc możliwości ustalenia innego rodzaju stosunków w ten sposób np. kontaktów z dziećmi w razie rozwodu.

Forma intercyzy

Umowy te zawiera się w formie aktu notarialnego przed albo po zawarciu małżeństwa. Forma zawarcia intercyzy jest niezwykle istotna, bowiem decyduje o ważności umowy. Wszelkie ustalenia pomiędzy małżonkami bądź przyszłymi małżonkami zawarte w formie innej aniżeli akt notarialny będą bezwzględnie nieważne.

Intercyza nie jedno ma imię

Bazując na przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, można wyróżnić cztery rodzaje intercyz:

1. Rozszerzającą wspólność majątkową
2. Ograniczającą wspólność majątkową
3. Ustanawiającą rozdzielność majątkową
4. Ustanawiającą rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków

UWAGA -> o ile małżonkowie mają duży wpływ na treść intercyzy, to nie mogą oni „miksować” ze sobą różnych ustrojów.

Zmiana i rozwiązanie intercyzy

Pragnę również nadmienić, że zawarcie jednego rodzaju intercyzy nie oznacza, że taki ustrój musi nas obowiązywać do końca trwania małżeństwa. Umowy majątkowe mogą zostać zmienione bądź ulec rozwiązaniu. W razie rozwiązania umowy w trakcie trwania małżeństwa między małżonkami będzie miał miejsce ustrój ustawowy – wspólność majątkowa. Do rozwiązania umowy w trakcie trwania małżeństwa wymagane jest sporządzenie odrębnej umowy – umowy rozwiązującej, zawierającej zgodne oświadczenia stron. Istotnym jest to, że skutki takiej umowy nie działają wstecz, a od momentu jej zawarcia.

Zarówno umowa zmieniająca dotychczasową intercyzę, jak i umowa rozwiązująca powinny zostać dla swej ważności zawarte w formie aktu notarialnego. Małżonkowie nie mogą zmieniać poczynionych ustaleń „na własną rękę”.

Treść intercyzy

Zasadniczo istnieje duża swoboda w kształtowaniu małżeńskiej umowy majątkowej, aczkolwiek istnieją pewne wyjątki, które zostały wskazane w art. 49 kro i dotyczą ograniczeń w zakresie rozszerzenia wspólności majątkowej. Wszelkie postanowienia nie mogą naruszać zasad prawa rodzinnego, w szczególności zasady równouprawnienia oraz być sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Ponadto nie jest dopuszczalne, aby w intercyzie ustalono w sposób odmienny niż przy wspólności ustawowej zasady zarządu majątkiem wspólnym oraz zasady odpowiedzialności za zobowiązania zaciągnięte przez jednego z małżonków, przy czym ustawa przewiduje małe odstępstwo w przypadku rozszerzenia wspólności majątkowej.

Oczywiście tutaj należy się małe doprecyzowanie – zawierając intercyzę mamy wpływ na odpowiedzialność wspomnianą powyżej poprzez rozszerzenie bądź uszczuplenie majątku wspólnego, z którego wierzyciele mogliby dochodzić egzekucji swoich roszczeń, o ile modyfikacja ustroju majątkowego byłaby im znana (art. 47 [1] kro)

Intercyza może zawierać postanowienia dotyczące wyłącznie spraw majątkowych małżonków. Nie może regulować spraw majątkowych pomiędzy innymi osobami bądź pomiędzy jednym z małżonków a inną osobą.

W umowie małżonkowie mogą określić swoje udziały w majątku wspólnym. Automatycznie każdemu z małżonków przypada udział w wysokości  ½ majątku wspólnego. W celu zmiany takiego układu małżonkowie mogą zatem ustalić, że udziały będą wynosiły np. 1/3 i 2/3 albo 2/5 i 3/5. W razie zakończenia małżeństwa w takich proporcjach zostanie dokonany podział majątku wspólnego.

Od kiedy obowiązuje intercyza?

W przypadku zawarcia umowy majątkowej w trakcie trwania małżeństwa obowiązuje ona od chwili jej zawarcia bądź od daty wskazanej w umowie. Jeżeli natomiast umowa została zawarta przed zawarciem małżeństwa, to jej skutki mogą nastąpić dopiero po zawarciu małżeństwa. Wstąpienie w związek małżeński jest elementem koniecznym dla skuteczności intercyzy. Zatem jeżeli z jakichś przyczyn nie dojdzie do zawarcia małżeństwa umowa taka nie wywoła żadnych skutków prawnych.

Jeżeli przyszli małżonkowie chcą ustalić wzajemne stosunki majątkowe, które będą skuteczne przed zawarciem małżeństwa, to dobrym rozwiązaniem będzie zawarcie umowy partnerskiej (umowa konkubencka, umowa kohabitacyjna).

Intercyza a prawo spadkowe

W polskim systemie prawnym intercyza NIE wpływa na sposób dziedziczenia małżonków po sobie. Jest to dosyć istotna uwaga, gdyż jak wspomniałam powyżej, dużą część wiedzy o intercyzie dostarczają nam filmy, których fabuła toczy się w zupełnie innych realiach prawnych. W niektórych państwach intercyza ma znaczący wpływ na spadkobranie. W Polsce natomiast stanowi jedynie uregulowanie majątkowych stosunków małżonków za ich życia. Jeżeli chcemy uregulować sposób, w jaki małżonek ma po nas dziedziczyć, należy w tym celu sporządzić ważny testament.

Artykuł Nie taki diabeł straszny, czyli kilka słów o intercyzie – cz.I pochodzi z serwisu Kancelaria Radcy Prawnego Joanna Maliszewska.

Zmiana statusu majątkowego darczyńcy

W myśl art. 896 kc darczyńca może odwołać darowiznę jeszcze niewykonaną, jeżeli po zawarciu umowy jego stan majątkowy uległ takiej zmianie, że wykonanie darowizny nie może nastąpić bez uszczerbku dla jego własnego utrzymania odpowiednio do jego usprawiedliwionych potrzeb albo bez uszczerbku dla ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych.

Mamy zatem tutaj dwie przesłanki odwołania: [1] darowizna nie została jeszcze wykonana i [2] nastąpiło pogorszenie sytuacji majątkowej darczyńcy.

Co to znaczy, że darowizna jest niewykonana?

Darowiznę niewykonaną stanowi darowizna, której wszystkie główne skutki jeszcze nie wystąpiły. Głównymi skutkami darowizny jest przeniesienia prawa własności przedmiotu darowizny i jego wydanie. Jeżeli jeden z tych skutków nie nastąpił, darowizna nie została wykonana.

Co się tyczy pogorszenia sytuacji majątkowej darczyńcy, to podkreśla się w orzecznictwie, iż nie może być ona spowodowana zawarciem umowy darowizny i wynikającego stąd ubycia ze składnika majątku darczyńcy przedmiotu darowizny.

Niekorzystna zmiana statusu majątkowego darczyńcy powinna być istotna i nastąpić po zawarciu umowy darowizny. Zmiany nieistotne nie dają podstawy do odwołania darowizny, podobnie jak samo tylko powoływanie się na fakt, że darczyńca znajduje się w trudnej sytuacji materialnej (por. wyrok SA we Wrocławiu, sygn. I ACa 61/13). Nie ma znaczenia, czy pogorszenie sytuacji majątkowej nastąpiło z winy darczyńcy, chyba że darczyńca umyślnie doprowadził do takiego stanu bądź pogorszenie nastąpiło z powodu jego rażącego niedbalstwa.

Nadto, pomiędzy pogorszeniem statusu majątkowego darczyńcy a uszczerbkiem dla jego utrzymania czy obowiązków alimentacyjnych powinien zachodzić związek przyczynowy, choćby nawet potencjalny[1]. Oznacza to, że wykonanie darowizny w zmienionej, niekorzystnej sytuacji majątkowej darczyńcy mogłoby uniemożliwić spełnienie przez niego obowiązków alimentacyjnych bądź uniemożliwić zaspokojenie jego usprawiedliwionych potrzeb egzystencjalnych.

A jak ma się do tego status majątkowy obdarowanego?

Zmiana stanu majątkowego obdarowanego nie ma wpływu na możliwość odwołania darowizny. W literaturze wskazuje się, że gdy powodem uczynienia darowizny była ciężka sytuacja majątkowa obdarowanego, a przed wykonaniem darowizny jego stan majątkowy znacznie się poprawił, darczyńca nie może darowizny odwołać[2].

Podkreślenia wymaga istotna uwaga – prawo do odwołania darowizny niewykonanej z powodu pogorszenia sytuacji majątkowej darczyńcy stanowi prawo osobiste darczyńcy, co oznacza, że w razie jego śmierci, prawo to nie przejdzie na jego spadkobierców. Można zatem stwierdzić, że prawo to istnieje tak dugo, jak długo żyje darczyńca.

A czy małżonek może odwołać wspólną darowiznę?

Tak, może, ale nie całą – jedynie do granicy jego udziału w przedmiocie darowizny. Szerzej ten temat został opisany w artykule „Darowizna z majątku wspólnego małżonków”

Darowizna niewykonana może być także odwołana częściowo, jeżeli jej przedmiot jest podzielny.

Rażąca niewdzięczność obdarowanego

Art. 898 kc stanowi, że rażąca niewdzięczność może być przesłanką do odwołania nawet darowizny wykonanej. Z tego względu zasadne jest zastosowanie tej podstawy także do darowizny niewykonanej. Skoro rażąca niewdzięczność może być powodem do odwołania wykonanej darowizny, to tym bardziej może stanowić przyczynę odwołania darowizny jeszcze nie wykonanej. Samo zawarcie umowy darowizny daje możliwość zastosowania powyższej normy, zatem nie jest konieczne wydanie przedmiotu darowizny. Wraz z zawarciem umowy darowizny, po stronie obdarowanego powstaje moralny obowiązek wdzięczności wobec darczyńcy. Stąd ta przesłanka może mieć zastosowanie do obu przypadków.

Co to znaczy, że darowizna jest wykonana?

Oznacza to, że nastąpiły wszystkie skutki umowy: zostało przeniesione prawo własności oraz wydanie rzeczy.

Co należy rozumieć pod pojęciem „rażącej niewdzięczności”?

Czy będzie to każde zachowanie obdarowanego sprzeczne z życzeniem darczyńcy? Otóż za czyn rażącej niewdzięczności należy rozumieć skrajne, negatywne zachowanie obdarowanego bezpośrednio uderzające w darczyńcę. Rażącą niewdzięczność musi cechować znaczne nasilenie złej woli skierowanej na wyrządzenie darczyńcy krzywdy bądź szkody majątkowej (wyrok Sa w Krakowie, I ACa 1334/14). Może ono przejawiać się zarówno w konkretnym zachowaniu bądź też zaniechaniu. Każde zachowanie obdarowanego należałoby rozpatrywać indywidualnie w danej sytuacji.

Wyrazem aktu niewdzięczności może być brak sprawowania opieki nad darczyńcą, ale tylko wtedy, gdy działanie ma charakter wrogi względem darczyńcy. Nie można za rażącą niewdzięczność uznać wykonywania takiej opieki w sposób niewystarczający w sytuacji, gdy z uwagi na sytuację życiową obdarowanego nie jest możliwe świadczenie takiej opieki w sposób właściwy z punktu widzenia potrzeb darczyńcy (wyrok SA w Krakowie I ACa 1158/12).

Warto przy tym mieć na względzie, że ocena czy mamy do czynienia z rażącą niewdzięcznością nie może być dokonana w oderwaniu od przyczyny tej niewdzięczności. Oznacza to, że należy mieć na względzie całokształt stosunków pomiędzy darczyńcą a obdarowanym. W razie gdyby okazało się, że negatywne zachowanie obdarowanego jest skutkiem negatywnego zachowania darczyńcy, to stwierdzenie rażącej niewdzięczności wcale nie będzie takie oczywiste, a nawet może być w ogóle niezasadne. Pojecie rażącej niewdzięczności należy bowiem rozpatrywać w ujęciu obiektywnym i subiektywnym.

Czy można odwołać względem jednego z małżonków darowiznę uczynioną do majątku wspólnego małżonków?

Tak, można. W takiej sytuacji przedmiot darowany staje się przedmiotem współwłasności obojga małżonków w częściach równych. Darczyńcy przysługują wówczas dwa roszczenia: o przeniesienie na niego udziału we współwłasności, jaki przypada małżonkowi, względem którego odwołał darowiznę [1] a w razie gdyby było to niemożliwe – o zwrot wartości tego udziału [2]. (Uchwała SN III CZP 72/15) Drugi małżonek zachowuje swoją część przedmiotu darowizny bądź jego wartość.

Zaznaczę jednak, że inaczej sprawa wygląda jeżeli na skutek rozszerzenia przez małżonków wspólności ustawowej przedmiot darowizny dokonanej na rzecz jednego z nich wszedł w skład majątku wspólnego. W takim przypadku do zwrotu tego przedmiotu, wobec odwołania darowizny z powodu rażącej niewdzięczności obdarowanego, obowiązani są oboje małżonkowie (III CZP 67/91).

Kto może odwołać darowiznę z powodu niewdzięczności?

Prawo do odwołania darowizny przysługuje darczyńcy oraz jego spadkobiercom. Przy czym zaznaczyć należy, że spadkobiercy darczyńcy mogą odwołać darowiznę z powodu niewdzięczności tylko wtedy, gdy darczyńca w chwili śmierci był uprawniony do odwołania albo gdy obdarowany umyślnie pozbawił darczyńcę życia lub umyślnie wywołał rozstrój zdrowia, którego skutkiem była śmierć darczyńcy. Nadto, darowiznę muszą odwołać wszyscy spadkobiercy łącznie. Nie dojdzie do odwołania, jeżeli chociażby jedna osoba nie złoży stosownego oświadczenia.

Kiedy darowizna nie może być odwołana z powodu niewdzięczności?

Darowizna nie może być odwołana w dwóch sytuacjach:

1. darczyńca przebaczył obdarowanemu – jeśli w chwili przebaczenia darczyńca nie miał zdolności do czynności prawnych, przebaczenie jest skuteczne, gdy nastąpiło z dostatecznym rozeznaniem.

2. po upływie roku od dnia, w którym uprawniony do odwołania dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego – przy czym jeśli naganne zachowanie przybrało postać ciągłego zaniechania, to termin roczny zostaje zachowany, jeśli nie upłynął rok od chwili, kiedy stan rażąco niewdzięcznego zachowania ustał.

Jak odwołać darowiznę – forma odwołania

Odwołanie darowizny, zarówno wykonanej, jak i niewykonanej, w razie zajścia odpowiedniej przesłanki, dokonuje się poprzez złożenie oświadczenia wobec obdarowanego, które powinno mieć formę pisemną ad probationem (dla celów dowodowych) i jest skuteczne z chwilą doręczenia oświadczenia. Oświadczenie powinno zawierać nadto wezwanie do zwrotu przedmiotu darowizny. W przypadku nieruchomości należy stawić się u notariusza w celu przeniesienia własności nieruchomości z powrotem na darczyńcę.

Jeżeli mimo złożenia oświadczenia o odwołaniu darowizny obdarowany nie dokonuje zwrotu przedmiotu, jest możliwe wystąpienie z powództwem o zobowiązanie obdarowanego do złożenia oświadczenia woli przenoszącego własność przedmiotu. Składając pozew, należy liczyć się z obowiązkiem uiszczenia opłaty sądowej od pozwu w wysokości 5 % wartości przedmiotu sporu – tj. przedmiotu darowizny.

Reasumując pokrótce:

Darowiznę niewykonaną można odwołać na podstawie zarówno niekorzystnej zmiany w majątku darczyńcy, jak i w razie wystąpienia rażącej niewdzięczności obdarowanego. Natomiast darowiznę wykonaną można odwołać jedynie w przypadku rażącej niewdzięczności.

[1] M. Gutowski, Kodeks Cywilny. Tom II. Komentarz do art. 450-1088, 2016

[2] E. Gniewek, Komentarz do Kodeksu Cywilnego, 2016

Artykuł Jak odwołać darowiznę? – przesłanki i forma odwołania pochodzi z serwisu Kancelaria Radcy Prawnego Joanna Maliszewska.

Na wstępie wyjaśnijmy kiedy będziemy mieli do czynienia z darowizną wspólną. Otóż jest to darowizna przedmiotu, który pochodzi z majątku wspólnego małżonków. Warunkiem koniecznym zatem będzie istnienie między małżonkami wspólności majątkowej, choćby nawet ograniczonej umową małżeńską.

Czy małżonek może odwołać wspólną darowiznę?

To zależy od tego, czy oboje małżonkowie żyją oraz od tego, czy darowizna jest wykonana czy nie.

W przypadku śmierci jednego z małżonków, małżonek pozostały przy życiu może odwołać darowiznę, którą małżonkowie dokonali wspólnie, ale nie zawsze w całości. W myśl tezy wyroku Sądu Najwyższego, sygn. V CSK 289/13, dotyczący darowizny małżonków: „Jeżeli darowizny dokonali małżonkowie w odniesieniu do przedmiotu wchodzącego w skład ich ustawowego majątku wspólnego, a następnie przed jej wykonaniem i odwołaniem jeden z nich zmarł, drugi z małżonków może odwołać darowiznę jedynie w odniesieniu do udziału, jaki przypada mu do przedmiotu darowizny z chwilą przekształcenia się w chwili śmierci jednego z małżonków ustawowej wspólności majątkowej we wspólność o charakterze ułamkowym”.

Powodem, dla którego małżonek pozostały przy życiu nie może odwołać darowizny w imieniu zmarłego małżonka jest okoliczność, iż prawo do odwołania darowizny niewykonanej należy wyłącznie do danej osoby. Jest to prawo osobiste. Wraz z jego śmiercią prawo to wygasa. Wspólność łączna staje się wspólnością ułamkową, zatem zostaje podzielona na udziały.

W przypadku, gdyby darowizna była wykonana i zaszła przesłanka do dowołania takiej darowizny – rażąca niewdzięczność obdarowanego – prawo do odwołania przechodzi na spadkobierców zmarłego, a zatem także na małżonka pozostałego przy życiu. W takiej sytuacji małżonek (oraz wszyscy pozostali spadkobiercy) może odwołać darowiznę w całości – co do swojego udziału oraz udziału zmarłego małżonka.

W przypadku gdy oboje małżonkowie żyją, to każdy z nich może odwołać wspólną darowiznę w całości. Natomiast w braku zgody drugiego małżonka, darczyńca może odwołać darowiznę swojego udziału i żądać zwrotu przedmiotu darowizny w odpowiedniej części.

Darowizna z majątku wspólnego małżonków na rzecz zstępnych a urząd skarbowy

Inną dość ważną kwestią, którą należałoby tu poruszyć jest zgłoszenie darowizny uczynionej przez oboje małżonków na rzecz zstępnych do urzędu skarbowego. Zgłoszenia dokonuje się formularzu SD-Z2. I tu następuje kilka uwag:

Jeżeli darowizna pochodzi od obojga rodziców i przedmiot pochodzi z ich majątku wspólnego to wypełniamy DWA formularze. Jeden na rodzica – mamy w formularzu rubrykę wskazującą jednego darczyńcę.

Mamy w formularzu rubrykę „DANE DOTYCZĄCE NABYTYCH RZECZY LUB PRAW MAJĄTKOWYCH” – w niej musimy wskazać wartość rynkową nabytych rzeczy bądź praw . W każdym formularzu wpisujemy wówczas połowę wartości darowizny.

Przykład:

Jan otrzymał od obojga rodziców darowiznę środków pieniężnych w wysokości 22.000 zł. Przelew środków wyszedł z konta ojca, w tytule wskazane było, że to darowizna dla syna od matki i ojca. W takiej sytuacji Jan musi złożyć dwa formularze – w jednym jako darczyńcę wskazuje matkę, w drugim – ojca. W rubryce dotyczącej wartości darowizny w jednym i w drugim formularzu wpisuje po 11.000 zł.

Artykuł Darowizna z majątku wspólnego małżonków pochodzi z serwisu Kancelaria Radcy Prawnego Joanna Maliszewska.

Z umową inwestycyjną będziemy mieli do czynienia, jeśli będąc Projektodawcą (Pomysłodawcą) zdecydujemy się na współpracę z inwestorem (fundusz venture capital) mającym sfinansować nasze przedsięwzięcie będące we wczesnej fazie rozwoju, tzw. start-up.

Na początku należy wyjaśnić czym jest fundusz venture capital. Otóż jest to zewnętrzna inwestycja długo/średnio terminowa w małe bądź średnie przedsiębiorstwa z sektora prywatnego polegająca na objęciu udziałów czy akcji. W ten sposób inwestor staje się współwłaścicielem przedsiębiorstwa. Ten rodzaj inwestycji jest obarczony wysokim poziomem ryzyka niepowodzenia, zatem umowy inwestycyjne zawierają wiele zabezpieczeń na rzecz inwestora.

Do tego rodzaju umów będą miały zastosowanie przepisy ogólne, wspólne dla umów, gdyż umowa inwestycyjna nie figuruje w polskim ustawodawstwie jako umowa nazwana. Wobec tego za kształt postanowień tej umowy odpowiadać będą przede wszystkim ustalenia między stronami.

W takim ogólnym ujęciu umowa inwestycyjna będzie miała mniej więcej następującą budowę:

1. Określenie stron umowy – najczęściej: Inwestor oraz Projektodawca / Pomysłodawca
2. Określenie przedmiotu umowy (wzajemne prawa i obowiązki)
3. Struktura właścicielska
4. Inwestycja i jej warunki
5. Cena i warunki płatności
6. Zasady powoływania i skład organu spółki
7. Prawa i obowiązki wszystkich bądź poszczególnych wspólników w kwestii zbycia udziałów, konkurencji, pracy na rzecz spółki

Istotne jest, że w zasadzie nie ma żadnego obowiązku tworzenia spółki z Inwestorem, jednakże jest to najpopularniejsze rozwiązanie i dość bezpieczne, zwłaszcza zawiązanie w tym celu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

Ponadto umowa inwestycyjna może także posiadać inne elementy, takie jak np. słownik czy definicje, które pozwolą na klarowne ustalenie znaczenia określeń używanych w treści umowy. Może też zawierać oświadczenia Inwestora i Projektodawcy.

Umowa inwestycyjna – ważne klauzule

Jak już wspomniałam uprzednio, fundusz venture capital stanowi inwestycję o dość wysokim ryzyku. Aby w jak najlepszy sposób zabezpieczyć swoje interesy na wypadek niepowodzenia czy zmiany okoliczności, inwestorzy stosują w umowach odpowiednie klauzule. Poniżej przedstawiam kilka, najczęściej używanych klauzul.

1. Prawo pierwszeństwa – Right of first refusal

Prawo pierwszeństwa polega na tym, iż w razie zamiaru zbycia udziałów przez wspólnika, innemu wspólnikowi przysługuje pierwszeństwo do ich zakupu na zasadach takich samych, jak w przypadku  możliwego innego nabywcy. Wspólnik noszący się z zamiarem zbycia udziału jest obowiązany do poinformowania pozostałych wspólników o planowanym zbyciu i jego warunkach w formie oświadczenia. Wówczas pozostali wspólnicy mogą w określonym w umowie czasie zaakceptować przedstawione warunki i wykonać swoje prawo pierwszeństwa przez złożenie oświadczenia, zrzec się tego prawa bądź zachować się w sposób bierny.

2. Prawo przyciągnięcia – Drag along

Wspólnik uprzywilejowany (zbywający) ma możliwość wymuszenia na innych wspólnikach sprzedaż udziałów w spółce wskazanemu przez niego podmiotowi, jeżeli ten podmiot zgłosi chęć nabycia większej liczby udziałów aniżeli posiada wspólnik uprzywilejowany. W praktyce tym wspólnikiem jest zwykle Inwestor. Ma on prawo żądać zbycia udziałów w takiej części i na takich samych warunkach, jakie sam zaproponował. Nie może on natomiast żądać, aby pozostali wspólnicy zbyli większą część udziałów, niż on sam zbywa. Jeżeli zatem zbywa on 30 % swoich udziałów, to może on żądać zbycia jedynie 30 %.

3. Prawo przyłączenia – Tag along

Każdy wspólnik, który nie wykonał swojego prawa pierwszeństwa ma prawo przyłączyć się do zbycia udziałów przez wspólnika zbywającego. Potencjalny nabywca powinien złożyć takiemu wspólnikowi propozycję nabycia jego udziałów na takich samych zasadach, jak w przypadku wspólnika zbywającego w okresie określonym w umowie.

4. Wyłączność operacyjna

Nakaz wyłączności operacyjnej polega na zobowiązaniu Projektodawcy ( Pomysłodawcy )do pełnego działania operacyjnego na rzecz spółki/przedsiębiorstwa, w które zainwestował inwestor, przez określony czas. Oznacza to, że 100 % uwagi zawodowej przedsiębiorcy powinno dotyczyć inwestycji i nie powinien on się zajmować innymi działaniami, co mogłoby się negatywnie obić na przedsięwzięciu. Klauzula ta może być jednakże negocjowana przez strony, zwłaszcza jeżeli inna działalność przedsiębiorcy nie stanowiłaby zagrożenia dla wypełniania przez niego obowiązków wynikających z umowy.

5. Uwolnienie udziałów – Vesting

Vesting stanowi zobowiązanie przedsiębiorcy do działania zawodowego przez pewien czas na rzecz spółki (przedsiębiorstwa) pod rygorem zbycia swoich udziałów na rzecz inwestora po określonej w umowie cenie w razie zaprzestania działalności. Działanie na rzecz przedsiębiorstwa powinno być nieprzerwane. Ilość udziałów ulegających zbyciu będzie zależna od momentu, w którym nastąpiło przerwanie działania.

6. Uprzywilejowane wyjście z kapitałowej spółki – Liquidation preferencje

Tę klauzulę stosuje się na wypadek sprzedaży bądź / i likwidacji spółki (przedsiębiorstwa). Ma ona na celu zabezpieczenie interesów Inwestora w taki sposób, że w razie likwidacji / sprzedaży ma on zagwarantowaną określoną kwotę (np. równowartość zainwestowanych środków) niezależnie od kwoty otrzymanej za przedsiębiorstwo czy od struktury właścicielskiej.

7. Lock-up

Klauzula lock-up stanowi zobowiązanie dla stron do niezbywania udziałów przez wskazany w umowie okres. Stanowi ona dobre zabezpieczenie interesów obu stron umowy inwestycyjnej, gdyż sprzyja trwałości przedsięwzięcia przez określony czas.

Artykuł Umowa inwestycyjna – start-up i inwestor pochodzi z serwisu Kancelaria Radcy Prawnego Joanna Maliszewska.

Przykładowy stan faktyczny:

Jan Iksiński i Marek Igrekowski zawarli w dniu 10.01.2016 r. umowę pożyczki opiewająca na kwotę 15.000 zł. Zgodnie z umową, Marek Igrekowski miał zwrócić cała kwotę do dnia 10.03.2016 r. Zwrotu nie dokonano, wobec czego Jan Iksiński wystosował do Marka Igrekowskiego dwa wezwania do zapłaty, które pozostały bez odzewu. Nie powiodły się także próby nawiązania kontaktu telefonicznego z Markiem Igrekowskim. Świadkiem sytuacji była siostra Jana Iksińskiego, Dorota Zetowska, która także próbowała kontaktować się z Markiem.

 Wzór pozwu

Gdańsk, dnia 12 kwietnia 2016 r.

[miejscowość, data]

 [A] Sąd Rejonowy / Sąd Okręgowy w Gdańsku *

Ul. ……….

Gdańsk

 (* właściwość sądu zależy od rodzaju sprawy bądź od wartości przedmiotu sporu)

Powód:

[B] Jan Iksiński

[J] PESEL: 70011211111

[I] Adres dla doręczeń:

Ul. Długa 22

Gdańsk

Pozwany:

Marek Igrekowski

PESEL: 72031099011

Adres dla doręczeń:

Ul. Morska 33

Gdynia

[L] Wartość przedmiotu sporu: 15.000 zł

(słownie: piętnaście tysięcy złotych 00/100)

Opłata od pozwu: ….. zł

[C, H] POZEW O ZAPŁATĘ

[D] Działając w imieniu własnym, niniejszym wnoszę o:

1. [L] zasądzenie od Pozwanego kwoty 15.000 zł tytułem zwrotu kwoty pożyczki wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 10.03.2016 r. do dnia zapłaty;

2  zasądzenie od Pozwanego kosztów procesowych według norm przepisanych;

[E] Nadto wnoszę o:

3. dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z umowy pożyczki zawartej z Pozwanym w dniu 10.01.2016 r.
4. dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z wezwań do zapłaty z dnia 20.03.2016 r. oraz z dnia 28.03.2016 r.
5. dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadka – Doroty Zetowskiej (adres: ul. Krótka 1, Gdańsk *) na okoliczność uchylania się Pozwanego od zwrotu kwoty 15.000 zł, braku kontaktu telefonicznego ze strony Pozwanego, braku odpowiedzi Pozwanego na wezwania do zapłaty;

(* konieczne jest wskazanie adresów wnioskowanych świadków w celu wezwania ich prze sąd do stawiennictwa na rozprawie)

[N] Jednocześnie wskazuję, ze strony nie podjęły próby ugodowej ze względu na brak kontaktu z Pozwanym.

[M] UZASADNIENIE

(W tym miejscu wskazujemy okoliczności przemawiające za zasadnością naszego żądania – w niniejszym przykładzie należałoby wskazać, że strony zawarły umowę pożyczki opiewającą na dochodzoną przez Powoda kwotę, wskazać brak zwrotu kwoty w ustalonym terminie, brak zapłaty kwoty pomimo wystosowania wezwań do zapłaty – na każda okoliczność wskazujemy odpowiedni dowód)

Np.:

W dniu 10.01.2016 r. strony zawarły umowę pożyczki opiewającą na kwotę 15.000 zł.

Dowód: umowa pożyczki z dnia 10.01.2016 r.

(…)

Mając na uwadze powyższe, pozew jest w pełni zasadny.

[F] Jan Iksiński

[podpis własnoręczny]

[G] Załączniki:

1. odpis pozwu
2. umowa pożyczki z dnia 10.01.2016 r.
3. wezwania do zapłaty z dnia 20.03.2016 r. oraz 28.03.2016 r.
4. dowód uiszczenia opłaty od pozwu

Artykuł Wzór pozwu pochodzi z serwisu Kancelaria Radcy Prawnego Joanna Maliszewska.

Zacznę od krótkiego wyjaśnienia czym jest pozew. Otóż przede wszystkim pozew stanowi pismo procesowe, które inicjuje postępowanie sądowe. O ile pozew nie zostanie zwrócony bądź odrzucony, sąd po wpłynięciu pozwu, wszczyna postępowanie procesowe, czyli potocznie określając – sprawa jest w toku.

Nie raz słyszy się, że ktoś wystąpił z powództwem do sądu. Oznacza to w istocie, że ktoś złożył pozew zawierający powództwo (żądanie ochrony swoich praw). Tu należy odróżnić powództwo od pozwu: pozew zawiera w sobie powództwo, jest – można w sumie tak to określić – nośnikiem powództwa, natomiast powództwo nie zawiera pozwu, a jedynie może stanowić żądanie w nim wyrażone.

Elementy pozwu – wymogi formalne

Ale od początku – jak napisać pozew, który spełni wymagania formalne? Przede wszystkim pozew powinien spełniać warunki, jakie stawia przed nim kodeks postępowania cywilnego, a konkretnie art. 187 kpc.

W pierwszej kolejności pozew powinien spełniać warunki pisma procesowego będącego zarazem pierwszym pismem w sprawie ( ar. 126 kpc), a zatem powinien zawierać:

A. oznaczenie sądu, do którego jest skierowane – właściwość sądu może zależeć od rodzaju sprawy, wartości przedmiotu sporu (powyżej 75.000 zł – właściwy jest sąd okręgowy) bądź właściwość sądu może wynikać z przepisów prawnych – art. 17 kpc

B. imię i nazwisko lub nazwę stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników;

C. oznaczenie rodzaju pisma (np. pozew o zapłatę)

D. osnowę wniosku lub oświadczenia (treść)

E. dowody na poparcie przytoczonych okoliczności (wniosek dowodowy)

F. podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika (podpis własnoręczny)

G. wymienienie załączników

H. oznaczenie przedmiotu sporu

I. oznaczenie miejsca zamieszkania lub siedziby i adresy stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników,

J. numer Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL) lub numer identyfikacji podatkowej (NIP) powoda będącego osobą fizyczną, jeżeli jest on obowiązany do jego posiadania lub posiada go nie mając takiego obowiązku (brak wskazania przez powoda peselu pozwanego nie stanowi braku formalnego pisma, gdyż w sytuacji braku jego znajomości, sąd jest obowiązany ustalić go z urzędu) lub

K. numer w Krajowym Rejestrze Sądowym, a w przypadku jego braku – numer w innym właściwym rejestrze, ewidencji lub NIP powoda niebędącego osobą fizyczną, który nie ma obowiązku wpisu we właściwym rejestrze lub ewidencji, jeżeli jest on obowiązany do jego posiadania.

Ponadto pozew powinien spełniać także warunki charakterystyczne dla tego rodzaju pism procesowych, a mianowicie, powinien zawierać:

L. dokładnie określone żądanie, a w sprawach o prawa majątkowe także oznaczenie wartości przedmiotu sporu, chyba że przedmiotem sprawy jest oznaczona kwota pieniężna;

UWAGA: wartość przedmiotu sporu zaokrąglamy do pełnego złotego w górę!!!

M. przytoczenie okoliczności faktycznych uzasadniających żądanie, a w miarę potrzeby uzasadniających również właściwość sądu;

N. informację, czy strony podjęły próbę mediacji lub innego pozasądowego sposobu rozwiązania sporu, a w przypadku gdy takich prób nie podjęto, wyjaśnienie przyczyn ich niepodjęcia.

Forma pozwu

Co do zasady pozew ma formę pisemną. Wyjątek stanowi możliwość zgłoszenia powództwa ustnie do protokołu w sprawach z zakresu prawa pracy oraz ubezpieczeń społecznych oraz pozew w elektronicznym postępowaniu upominawczym.

Jeżeli przepisy wymagają, aby w danym rodzaju postępowań pozew został wniesiony na urzędowym formularzu, niezachowanie tego wymogu skutkuje wezwaniem przez sąd do uzupełnienia braku formalnego poprzez złożenie pozwu w wymaganej formie.

Opłata od pozwu

Bardzo ważną kwestią jest uiszczenie odpowiedniej opłaty od pozwu. W sprawach majątkowych opłata zależy od wartości przedmiotu sporu. Opłatę wnosi się w kasie sądu bądź przelewem na rachunek sądu. Dowód uiszczenia opłaty należy załączyć obowiązkowo do składanego pisma. W razie braku opłaty sąd wezwie do jej uiszczenia w terminie tygodniowym.

Inne wnioski pozwu

Powyższe warunki stanowią obligatoryjne elementy pozwu. Oprócz nich, pozew może zawierać również inne wnioski:

1. o zabezpieczenie powództwa,
2. o nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności
3. o przeprowadzenie rozprawy w nieobecności powoda
4. wnioski służące do przygotowania rozprawy, do których należą m.in.:

• wezwanie na rozprawę wskazanych przez powoda świadków i biegłych;
• dokonanie oględzin;
• polecenie pozwanemu dostarczenia na rozprawę dokumentu będącego w jego posiadaniu, a potrzebnego do przeprowadzenia dowodu, lub przedmiotu oględzin;
• zażądanie na rozprawę dowodów znajdujących się w sądach, urzędach lub u osób trzecich.

>> Jak napisać pozew – WZÓR POZWU <<

Zwrot pozwu

W sytuacji, gdy pozew nie spełnia wymogów formalnych (nie zawiera obowiązkowych informacji, opłaty czy złożono go w niewłaściwej formie), sąd wzywa do uzupełnienia braków formalnych w terminie tygodnia. Nieuzupełnienie braków skutkuje zwrotem pozwu. Zwrot pozwu z kolei wywołuje taki skutek, jakby pismo nie zostało skutecznie złożone, a sprawa nie nabiera biegu.

Przy czym, mylne oznaczenie pisma procesowego lub inne oczywiste niedokładności nie stanowią przeszkody do nadania pismu biegu i rozpoznania go we właściwym trybie. Jeżeli zatem zamiast oznaczenia „pozew” napiszemy „wniosek”, to pismo nada sprawie bieg, o ile pozostałe, istotne warunki zostaną spełnione. Nazwa pisma jest ważnym elementem, jednakże decydujące znaczenie ma treść pisma, a nie jego oznaczenie.

Odrzucenie pozwu

Odrzucenie pozwu ma miejsce, kiedy wystąpią przesłanki wskazane w art. 199 kpc.

• jeżeli droga sądowa jest niedopuszczalna; (sprawa nie może toczyć się przed sadem powszechnym)
• jeżeli o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami sprawa jest w toku albo została już prawomocnie osądzona;
• jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli powód nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej powodem zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie.

Z powodu braku zdolności sądowej jednej ze stron albo zdolności procesowej powoda i niedziałania przedstawiciela ustawowego lub braku w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej powodem, uniemożliwiającego jej działanie, sąd odrzuci pozew dopiero wówczas, gdy brak nie będzie uzupełniony zgodnie z przepisami

Sąd nie może odrzucić pozwu z tego powodu, że do rozpoznania sprawy właściwy jest organ administracji publicznej lub sąd administracyjny, jeżeli organ administracji publicznej lub sąd administracyjny uznały się w tej sprawie za niewłaściwe.

Artykuł Jak napisać pozew? pochodzi z serwisu Kancelaria Radcy Prawnego Joanna Maliszewska.

Czy koleżanka, pod której opieką pozostawała moja niepełnoletnia córka, mogła zezwolić na przekłucie jej uszu bez mojej zgody?

Czy mogła? Odpowiedź na to pytanie w dalszej części artykułu.

Zacznijmy od tego, że zgoda powinna być przede wszystkim skuteczna pod względem prawnym, a to z kolei oznacza, że musi pochodzić od osoby uprawnionej oraz powinna być świadoma, tj. obejmować skutki danego zabiegu.

Świadomość zgody

Przyjrzyjmy się tej ostatniej kwestii – świadomości zgody. Tutaj sytuacja kreuje się nieco odmiennie niż w przypadku zabiegów leczniczych. Otóż zabiegi kosmetyczne nie mające charakteru leczniczego nie korzystają z tzw. przywileju terapeutycznego, który polega na tym, że lekarz może ograniczyć zakres informacji dotyczących rokowania i stanu zdrowia pacjenta w pewnych warunkach, zwłaszcza gdyby takie informacje mogłyby wpłynąć bardzo negatywnie na leczenie pacjenta. Wobec tego wykonanie pozostałych zabiegów kosmetycznych wiąże się z udzieleniem pełnej informacji co do rokowań i skutków zabiegu. Dotyczy to także takich skutków zabiegu, które są mało prawdopodobne.

Ogólnie rzecz ujmując – osoba zainteresowana musi mieć pełną świadomość wszelkich skutków danego zabiegu.  W przeciwnym wypadku udzielona zgoda, pomimo pochodzenia od właściwej osoby, nie będzie skuteczna pod względem merytorycznym, gdyż nie będzie obejmowała całokształtu możliwych zagrożeń.

Na podstawie powyższego należy stwierdzić, że zgoda na zabieg kosmetyczny pozbawiony waloru terapeutycznego jest obwarowana wyższymi standardami informacyjnymi względem osoby korzystającej z zabiegu.

Osoba uprawniona

W sytuacji, gdy osoba korzystająca z zabiegu jest pełnoletnia i nie jest ubezwłasnowolniona, sprawa jest klarowna – jest ona w pełni uprawniona do decydowania o sobie, w tym o zabiegach, jakim się poddaje.

Inaczej ma się sprawa, gdy mamy do czynienia z osobą niepełnoletnią bądź ubezwłasnowolnioną.  Gdy zabiegowi ma być poddana osoba niepełnoletnia, zgodę na zabieg powinni wyrazić rodzice, pod których opieką rodzicielską pozostaje. W przypadku, gdy rodzice nie mogą w tej kwestii dojść do porozumienia, zasadne będzie włączenie sądu opiekuńczego.

Dobrze, a jak wygląda sprawa z opiekunem prawnym ustanowionego dla osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie (art. 13 § 2 kc)? Albo z kuratorem w przypadku ubezwłasnowolnienia częściowego ( art. 16 § 2 kc)?

Co do opiekuna prawnego, w literaturze wskazuje się konieczność uzyskania przez niego zgody sądu opiekuńczego. Takie stanowisko wynika z przyjęcia, że skoro na dokonanie zabiegu lekarskiego wymagana jest zgoda sądu opiekuńczego, to tym bardziej taka zgoda powinna zostać uzyskana w przypadku zabiegów nieterapeutycznych. Opiekun prawny występując do sądu o zezwolenie na wykonanie danego zabiegu, powinien uprzednio wysłuchać zdania podopiecznego.

Co się tyczy kuratora, to wskazuje się, że nie ma on uprawnienia do wyrażenia zgody na tego rodzaju zabieg, jeżeli nie wynika to z postanowienia sądu, który go ustanowił. Samo ustanowienie kuratora nie zawiera w sobie domniemanego zezwolenia na takie działanie. Wobec tego, aby kurator mógł wyrazić skuteczną prawnie zgodę, wymagane jest istnienie upoważnienia sądu do takiej reprezentacji – w zakresie korzystania osoby zainteresowanej konkretnym zabiegiem bądź zabiegami.

Jeżeli natomiast chodzi o małoletnie dzieci, zgodę na zabieg wyraża rodzic, pod którego władzą rodzicielską pozostaje albo opiekun ustanowiony przez sąd.

Zwrócę tu również uwagę na fakt, iż w przypadku małoletniego który ukończył 16 lat, również wymagana jest jego zgoda – tzw. zgoda kumulatywna.

Osobną kwestią pozostaje wyrażenie zgody na zabieg kosmetyczny przez opiekuna faktycznego. Otóż, o ile opiekun faktyczny jest uprawniony do wyrażenia zgody na zabieg medyczny (świadczenie medyczne), gdy pacjent jest małoletni bądź jest niezdolny do świadomego wyrażenia zgody, w myśl art. 32 § 3 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, o tyle nie ma on żadnych uprawnień w przedmiocie wyrażenia zgody na zabieg kosmetyczny.

A zatem wracając do pytania przedstawionego na początku artykułu – Czy koleżanka, pod której opieką pozostawała moja niepełnoletnia córka, mogła zezwolić na przekłucie jej uszu bez mojej zgody?

Jako że koleżanka była opiekunem faktycznym dziecka, a nie zachodziła potrzeba wykonania badań czy przeprowadzenia ważnego zabiegu medycznego, uważam, że nie miała ona prawa pozwolić na wykonanie zabiegu przekłucia uszu u małoletniej. Nawet jeżeli dziecko miało ukończone 16 lat, wymagana była w tej kwestii także zgoda jego przedstawiciela ustawowego bądź w razie ustanowienia opiekuna prawnego – zgoda sądu opiekuńczego.

Ogólnie nie ma przeszkód ku temu, aby koleżanka zaprowadziła dziecko do miejsca, gdzie wykonuje się przekłuwanie uszu czy inne zabiegi kosmetyczne oraz towarzyszyła dziecku podczas jego wykonywania. Istotne jest jednak, aby w takim wypadku posiadała przy sobie pisemną zgodę rodzica sprawującego władze rodzicielską nad dzieckiem.

No dobrze, a co jeżeli jedno z rodziców wyraziło zgodę na taki zabieg a drugie jest temu przeciwne? Cóż, tu kłaniają się przepisy prawa rodzinnego.

Zakładając, że obojgu z rodziców przysługuje władza rodzicielska, w razie braku porozumienia powinni oni zwrócić się do sądu opiekuńczego.

Art. 97 KRO

§1. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest obowiązane i uprawnione do jej wykonywania.

§2. Jednakże o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie; w braku porozumienia między nimi rozstrzyga sąd opiekuńczy.

Natomiast przy założeniu, że władza rodzicielska przysługuje tylko jednemu z rodziców, decyzyjny głos należy do tego rodzica.

Art. 94 KRO

§1. Jeżeli jedno z rodziców nie żyje albo nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych, władza rodzicielska przysługuje drugiemu z rodziców. To samo dotyczy wypadku, gdy jedno z rodziców zostało pozbawione władzy rodzicielskiej albo gdy jego władza rodzicielska uległa zawieszeniu.

§3. Jeżeli żadnemu z rodziców nie przysługuje władza rodzicielska albo jeżeli rodzice są nieznani, ustanawia się dla dziecka opiekę.

Forma zgody

Zgoda na zabieg kosmetyczny o charakterze wyłącznie estetycznym może mieć dowolną formę – ustną bądź pisemną – gdyż przepisy prawne nie określają konkretnych wymagań co do formy. Jednakże z ostrożności, głównie dla celów dowodowych, lepszą opcją jest wyrażenie zgody na piśmie.

Literatura:

R. Kubiak, Prawo medyczne, Warszawa 2014

Artykuł Zabiegi kosmetyczne – zgoda na zabieg pochodzi z serwisu Kancelaria Radcy Prawnego Joanna Maliszewska.

Niestety nie każda osoba zainteresowana czy wykonująca dany zabieg zdaje sobie sprawę z możliwych konsekwencji dokonania zabiegu kosmetycznego, a także z faktu, czy został on przeprowadzony legalnie.

Rodzaje zabiegów kosmetycznych

Zabiegi kosmetyczne możemy podzielić na dwa rodzaje:

- zabiegi kosmetyczne o charakterze leczniczym (terapeutycznym)

- zabiegi kosmetyczne o charakterze wyłącznie estetycznym

Zabiegi kosmetyczne o charakterze leczniczym (terapeutycznym)

Zabiegi kosmetyczne o charakterze leczniczym określa się jako zabiegi chirurgii plastycznej bądź chirurgii rekonstrukcyjnej. Zabiegi te mają na celu przede wszystkim przywrócenie sprawności części ciała, a także naprawę wyglądu ciała (zniekształcenia, ubytki). Do najbardziej inwazyjnych działań należą operacje plastyczne. Pomimo tego, że operacje plastyczne najbardziej kojarzą się z poprawianiem urody w celu wyłącznie estetycznym, w wielu przypadkach miewają one charakter terapeutyczny. Takie działanie występuje przede wszystkim przy poprawie wyglądu części ciała, które uległy rozległym i głębokim poparzeniom bądź były dotknięte wrodzoną deformacją. Poprawa wyglądu tak uszkodzonych narządów wywiera pozytywny wpływ nie tylko na sferę fizyczności, ale również na sferę psychiczną pacjenta.

Najogólniej ujmując, ten rodzaj zabiegów kosmetycznych ma na celu poprawę zdrowia pacjenta i w związku z tym powinny spełniać wszelkie wymogi, jakie przepisy prawa stawiają względem przeprowadzania zabiegów leczniczych. Z powodu ich działania terapeutycznego powinny być one wykonywane przez osoby posiadające odpowiednią specjalizację i wykształcenie medyczne, przestrzegających wskazań praktyki i wiedzy medycznej dotyczących danego zabiegu, a także po uzyskaniu skutecznej zgody pacjenta na zabieg. Przeprowadzenie zabiegu kosmetycznego o charakterze leczniczym będzie legalne, jeśli każdy z tych  warunków zostanie spełniony. Wówczas nie zachodzą okoliczności do dochodzenia roszczeń cywilnoprawnych bądź wystąpienie odpowiedzialności karnej za naruszenie nietykalności cielesnej. Nie wyklucza to przy tym odpowiedzialności podmiotu wykonującego zabieg za błędy w sztuce lekarskiej.

Zabiegi kosmetyczne o charakterze wyłącznie estetycznym

Za zabiegi kosmetyczne mające charakter czysto estetyczny należy uznać wszystkie te zabiegi, które nie mają działania terapeutycznego, to znaczy, wszelkie ingerencje w organizm nie mają na celu poprawy zdrowia osoby zainteresowanej.

I tu mogą pojawić się pewne wątpliwości. Przecież osoba, której nie podoba się np. kształt jej nosa, może twierdzić, że jest bardzo nieszczęśliwa z tego powodu, że ten kształt wpływa na jej niską samoocenę i brak akceptacji z zewnątrz, co przekłada się na jej zdrowie psychiczne. Przyjęcie koncepcji, że poprawa kształtu nosa wpłynęłaby znacznie na poprawę stanu psychicznego zainteresowanej osoby, wręcz umożliwiłoby jej normalne funkcjonowanie, mogłoby przemawiać za uznaniem tego zabiegu za zabieg terapeutyczny, przy czym w mojej ocenie bardzo istotna byłaby w tym względzie opinia psychologa oraz psychiatry, a nie jedynie subiektywne odczucie zainteresowanego. Należy tu odróżnić bowiem kwestie stanu psychicznego takie jak: nerwica czy depresja od kwestii próżności.  Ta ostatnia przemawia zdecydowanie za tym, by taki zabieg zakwalifikować jako zabieg czysto estetyczny.

Jako zabiegi kosmetyczne o charakterze estetycznym bez wątpienia można zaliczyć popularny piercing, fotodepilacja czy tatuaże oraz wszelkie inne sposoby ozdabiania i modyfikowania ciała.

Do przeprowadzenia tego rodzaju zabiegu kosmetycznego również wymagalna jest zgoda osoby zainteresowanej. Przy czym, w tym miejscu wskażę istotną kwestię – zgoda nie będzie skuteczna, jeżeli będzie dotyczyła zabiegu charakteryzującego się wysokim ryzykiem oraz grożącym ciężkim uszczerbkiem na zdrowiu. W ramach prawa do wolności człowiek może dowolnie decydować o swoim ciele. Decydując się na zabiegi kosmetyczne, wyraża on zgodę na naruszenie jego dóbr prawnych – prawa do nietykalności cielesnej oraz zdrowia. To ostatnie dobro może jednakże ulec naruszeniu tylko do pewnego stopnia, określanego prawnie jako lekkie i średnie uszkodzenie ciała. Z całą pewnością wyrażenie przez zainteresowanego chęci amputacji zdrowej kończyny będzie stanowiło przekroczenie tych granic, gdyż stanowi ono ciężkie uszkodzenie ciała i pociąga za sobą odpowiedzialność karną podmiotu, który podejmie się wykonania takiego zabiegu. Podsumowując – zabieg kosmetyczny o celu estetycznym nie może charakteryzować się wysokim poziomem ryzyka w zakresie zdrowia zainteresowanego. Naturalnie kwestia oceny stopnia ryzyka będzie uzależniona od rodzaju danego zabiegu w konkretnym przypadku. Dla przykładu – niedopuszczalne będzie wykonanie zabiegu piercingu narządu, jeśli spowodowałby ciężką bądź trwałą jego dysfunkcję, a nawet mógłby on  wpłynąć negatywnie na funkcjonowanie innego narządu.

Zgoda na zabieg kosmetyczny nie zawiera w sobie akceptacji następstw związanych z naruszeniem zasad ostrożności przy wykonywaniu danego zabiegu. Wobec tego osoba wykonująca zabieg, w razie wystąpienia powikłań pozabiegowych będących skutkiem zaniedbań w sztuce, poniesie za nie odpowiedzialność.

Literatura:

 R. Kubiak, Prawo Medyczne, Warszawa 2014

Artykuł Zabiegi kosmetyczne – leczenie i estetyka pochodzi z serwisu Kancelaria Radcy Prawnego Joanna Maliszewska.

Generalnie postępowanie w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej lekarza sprowadza się do ustalenia czy miało miejsce przewinienie zawodowe oraz wyciągnięcia konsekwencji od lekarza, który się go dopuścił.

Czym jest przewinienie zawodowe? Otóż są to działania lekarza, które wiążą się z naruszeniem zasad etyki lekarskiej oraz przepisów związanych z wykonywaniem zawodu lekarza (inaczej zwane także: deliktem zawodowym). Podkreślę tutaj, że sam fakt, iż przeciwko lekarzowi toczy się postępowanie nie oznacza automatycznie, że dopuścił się on przewinienia – pod tym względem, podobnie, jak w procesie karnym, obowiązuje zasada domniemania niewinności, ale o tym później.

Odpowiedzialności zawodowej podlegają członkowie izb lekarskich, czyli lekarze, którym okręgowa rada lekarska przyznała prawo wykonywania zawodu.

W tym miejscu zwrócę uwagę na fakt, iż przedmiotem postępowania może być również nieprawidłowe zachowanie lekarza w zakresie stosunków koleżeńskich z innymi lekarzami, a mianowicie – naruszenie art. 52 ust. 2 Kodeksu Etyki Lekarskiej.

Art. 52 ust. 2

Lekarz powinien zachować szczególną ostrożność w formułowaniu opinii o działalności zawodowej innego lekarza, w szczególności nie powinien publicznie dyskredytować go w jakikolwiek sposób.

Publiczna dyskredytacja innego lekarza stanowi przekroczenie granic krytyki, co z kolei stanowi przewinienie zawodowe i podstawę do wszczęcia postępowania. Nadto istotną kwestią jest zachowanie szczególnej ostrożności w formułowaniu opinii o działaniach innego lekarza. W tej materii wypowiedział się Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 9 września 2013 r., wskazując, że za delikt dyscyplinarny (przewinienie zawodowe) może być uznane zachowanie lekarza, nawet niepubliczne, które polegało na niezachowaniu ostrożności przy formułowaniu opinii na temat innego lekarza.

Wyrok Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego

Z dnia 9 września 2013 r.

SDI 21/13

1. Przez pojęcie „publiczności” działania sprawcy należy rozumieć taką sytuację, w której miejsce, okoliczności i sposób popełnienia czynu umożliwiają jego dostrzeżenie przez większą, bliżej nieokreśloną liczbę osób.

2. Przepis art. 52 ust. 2 Kodeksu Etyki Lekarskiej poprzez zwrot: „w szczególności”, jedynie przykładowo wskazuje na niedopuszczalność publicznego przekraczania granic krytyki innego lekarza, co nie stoi na przeszkodzie uznaniu za delikt dyscyplinarny również takiego zachowania, które polegało na niezachowaniu ostrożności w formułowaniu opinii względem innego lekarza, ale nie mogło zostać odebrane przez większą liczbę osób.

Jak ma się postępowanie względem innych postępowań? Postępowanie w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej lekarzy toczy się niezależnie od postępowania dyscyplinarnego czy karnego dotyczących tego samego czynu. W razie potrzeby postępowanie to może zostać zawieszone do czasu zakończenia innych postępowań.

II.           KTO JEST STRONĄ POSTĘPOWANIA?

Stronami postępowania są:

·         Pokrzywdzony

-> osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez przewinienie zawodowe

·         Lekarz, którego dotyczy postępowanie lub

·         Obwiniony

-> za obwinionego uważa się lekarza, wobec którego w toku postępowania wyjaśniającego rzecznik odpowiedzialności zawodowej:

- wydał postanowienie o przedstawieniu zarzutów

lub

- przeciwko któremu skierował do sądu lekarskiego wniosek o ukaranie

·         Rzecznik odpowiedzialności zawodowej

-> jest stroną w postępowaniu przed sądem lekarskim

III.          ETAPY POSTĘPOWANIA

Na postępowanie w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej składają się następujące postępowania (etapy):

1.    Czynności sprawdzające

Podczas czynności sprawdzających wstępnie bada się okoliczności konieczne do ustalenia, czy istnieją podstawy do wszczęcia postępowania wyjaśniającego. Nie przeprowadza się dowodu z opinii biegłego ani czynności wymagających spisania protokołu, z wyjątkiem możliwości przesłuchania w charakterze świadka osoby składającej skargę na lekarza.

2.    Postępowanie wyjaśniające

Celem jest wyjaśnienie okoliczności sprawy. Ustala się czy popełniony przez lekarza czyn może stanowić przewinienie zawodowe. W przypadku stwierdzenia, że czyn spełnia przesłanki  przewinienia zawodowego, ustala się obwinionego oraz zbiera, zabezpiecza i w niezbędnym zakresie utrwala się dowody dla sądu lekarskiego.

3.    Postępowanie przed sądem lekarskim

4.    Postępowanie wykonawcze

IV.          POKRZYWDZONY – UPRAWNIENIA

Pokrzywdzony może ustanowić nie więcej niż dwóch pełnomocników spośród lekarzy, adwokatów lub radców prawnych.

W razie śmierci pokrzywdzonego jego prawa w postępowaniu w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej lekarzy, w tym prawo dostępu do informacji medycznej oraz dokumentacji medycznej, może wykonywać:

• małżonek,
• wstępny,
• zstępny,
• rodzeństwo,
• powinowaty w tej samej linii lub stopniu,
• osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek,
• osoba pozostająca we wspólnym pożyciu.

Gdy organ prowadzący postępowanie dysponuje informacjami o powyżej wymienionych osobach, powinien pouczyć o przysługujących uprawnieniach co najmniej jedną z nich.

Organ prowadzący postępowanie w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej lekarzy może ograniczyć pokrzywdzonemu dostęp do akt sprawy w zakresie przewidzianym w ustawach.

V.            OBWINIONY – UPRAWNIENIA

Obwiniony może ustanowić nie więcej niż dwóch obrońców spośród lekarzy, adwokatów lub radców prawnych.

W czasie postępowania istnieje również możliwość ustanowienia obwinionemu obrońcy z urzędu spośród lekarzy, adwokatów lub radców prawnych przez właściwy sąd lekarski w następujących sytuacjach:

• na uzasadniony wniosek obwinionego,
• jeżeli organ prowadzący postępowanie uzna za niezbędne ustanowienie obrońcy ze względu na okoliczności utrudniające obronę,
• gdy zachodzi uzasadniona wątpliwość co do poczytalności obwinionego i nie ma on obrońcy z wyboru,

W tym ostatnim przypadku, w postępowaniu wyjaśniającym okręgowy sąd lekarski ustanawia obrońcę na wniosek rzecznika odpowiedzialności zawodowej.

Artykuł Odpowiedzialność zawodowa lekarzy – cz. 1 pochodzi z serwisu Kancelaria Radcy Prawnego Joanna Maliszewska.