201710.28
0

Nie taki diabeł straszny, czyli kilka słów o intercyzie – cz.I

Na przestrzeni ostatniej dekady słowo „Intercyza” stało się dość popularne. Choć instytucja ta występuje w naszym systemie prawnym od dłuższego czasu, nadal wzbudza mieszane odczucia. Obecnie wciąż ma więcej przeciwników aniżeli zwolenników. Z czego wynika taka niechęć?

Ustalmy najpierw z czym nam się zazwyczaj kojarzy intercyza? Z rozwodami i brakiem zaufania. Z brakiem więzi między małżonkami. Z wyrachowaniem. Nie twierdzę, że i takie przesłanki nie bywają podstawą do ustanowienia intercyzy, lecz czy aby na pewno intercyza jest czymś czego należy się obawiać i co określa wzajemne relacje między małżonkami?

Smutna prawda jest taka, że w wielu przypadkach wiedzę o intercyzie dostarczają nam media – zazwyczaj filmy i seriale zza Atlantyku, których akcja toczy się na sali sądowej podczas sprawy o rozwód czy sprawy spadkowej. Zwykle scenariusz jest podobny: on – milioner (zazwyczaj dużo starszy), ona – kobieta mniej usytuowana od niego czyhająca na jego majątek. Stąd też przyjęło się niesłusznie, że intercyza oznacza jedno: rozdzielność majątkową. A to, moi  Drodzy Czytelnicy, nie zawsze jest prawdą.

Co to jest intercyza?

Zacznijmy od początku i wyjaśnijmy sobie co to jest właściwie ta cała intercyza? Otóż Intercyza jest to ogólna nazwa dla majątkowych umów małżeńskich, czyli takich umów, które określają wzajemne stosunki majątkowe między małżonkami w sposób odmienny niż przewiduje to ustawa – kodeks rodzinny i opiekuńczy.

Na chwilę obecną ustawa wskazuje jako „automatyczny” ustrój wspólność majątkową. Zatem jeśli małżonkowie, bądź przyszli małżonkowie (tzw. nupturienci), będą chcieli wprowadzić jakiekolwiek modyfikacje, to będą mogli to uczynić właśnie poprzez sporządzenie intercyzy.

Podkreślę jeszcze raz – intercyza dotyczy wyłącznie stosunków majątkowych! Nie ma więc możliwości ustalenia innego rodzaju stosunków w ten sposób np. kontaktów z dziećmi w razie rozwodu.

Forma intercyzy

Umowy te zawiera się w formie aktu notarialnego przed albo po zawarciu małżeństwa. Forma zawarcia intercyzy jest niezwykle istotna, bowiem decyduje o ważności umowy. Wszelkie ustalenia pomiędzy małżonkami bądź przyszłymi małżonkami zawarte w formie innej aniżeli akt notarialny będą bezwzględnie nieważne.

Intercyza nie jedno ma imię

Bazując na przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, można wyróżnić cztery rodzaje intercyz:

  1. Rozszerzającą wspólność majątkową
  2. Ograniczającą wspólność majątkową
  3. Ustanawiającą rozdzielność majątkową
  4. Ustanawiającą rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków

 

UWAGA -> o ile małżonkowie mają duży wpływ na treść intercyzy, to nie mogą oni „miksować” ze sobą różnych ustrojów.

Zmiana i rozwiązanie intercyzy

Pragnę również nadmienić, że zawarcie jednego rodzaju intercyzy nie oznacza, że taki ustrój musi nas obowiązywać do końca trwania małżeństwa. Umowy majątkowe mogą zostać zmienione bądź ulec rozwiązaniu. W razie rozwiązania umowy w trakcie trwania małżeństwa między małżonkami będzie miał miejsce ustrój ustawowy – wspólność majątkowa. Do rozwiązania umowy w trakcie trwania małżeństwa wymagane jest sporządzenie odrębnej umowy – umowy rozwiązującej, zawierającej zgodne oświadczenia stron. Istotnym jest to, że skutki takiej umowy nie działają wstecz, a od momentu jej zawarcia.

Zarówno umowa zmieniająca dotychczasową intercyzę, jak i umowa rozwiązująca powinny zostać dla swej ważności zawarte w formie aktu notarialnego. Małżonkowie nie mogą zmieniać poczynionych ustaleń „na własną rękę”.

Treść intercyzy

Zasadniczo istnieje duża swoboda w kształtowaniu małżeńskiej umowy majątkowej, aczkolwiek istnieją pewne wyjątki, które zostały wskazane w art. 49 kro i dotyczą ograniczeń w zakresie rozszerzenia wspólności majątkowej. Wszelkie postanowienia nie mogą naruszać zasad prawa rodzinnego, w szczególności zasady równouprawnienia oraz być sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Ponadto nie jest dopuszczalne, aby w intercyzie ustalono w sposób odmienny niż przy wspólności ustawowej zasady zarządu majątkiem wspólnym oraz zasady odpowiedzialności za zobowiązania zaciągnięte przez jednego z małżonków, przy czym ustawa przewiduje małe odstępstwo w przypadku rozszerzenia wspólności majątkowej.

Oczywiście tutaj należy się małe doprecyzowanie – zawierając intercyzę mamy wpływ na odpowiedzialność wspomnianą powyżej poprzez rozszerzenie bądź uszczuplenie majątku wspólnego, z którego wierzyciele mogliby dochodzić egzekucji swoich roszczeń, o ile modyfikacja ustroju majątkowego byłaby im znana (art. 47 [1] kro)

Intercyza może zawierać postanowienia dotyczące wyłącznie spraw majątkowych małżonków. Nie może regulować spraw majątkowych pomiędzy innymi osobami bądź pomiędzy jednym z małżonków a inną osobą.

W umowie małżonkowie mogą określić swoje udziały w majątku wspólnym. Automatycznie każdemu z małżonków przypada udział w wysokości  ½ majątku wspólnego. W celu zmiany takiego układu małżonkowie mogą zatem ustalić, że udziały będą wynosiły np. 1/3 i 2/3 albo 2/5 i 3/5. W razie zakończenia małżeństwa w takich proporcjach zostanie dokonany podział majątku wspólnego.

Od kiedy obowiązuje intercyza?

W przypadku zawarcia umowy majątkowej w trakcie trwania małżeństwa obowiązuje ona od chwili jej zawarcia bądź od daty wskazanej w umowie. Jeżeli natomiast umowa została zawarta przed zawarciem małżeństwa, to jej skutki mogą nastąpić dopiero po zawarciu małżeństwa. Wstąpienie w związek małżeński jest elementem koniecznym dla skuteczności intercyzy. Zatem jeżeli z jakichś przyczyn nie dojdzie do zawarcia małżeństwa umowa taka nie wywoła żadnych skutków prawnych.

Jeżeli przyszli małżonkowie chcą ustalić wzajemne stosunki majątkowe, które będą skuteczne przed zawarciem małżeństwa, to dobrym rozwiązaniem będzie zawarcie umowy partnerskiej (umowa konkubencka, umowa kohabitacyjna).

Intercyza a prawo spadkowe

W polskim systemie prawnym intercyza NIE wpływa na sposób dziedziczenia małżonków po sobie. Jest to dosyć istotna uwaga, gdyż jak wspomniałam powyżej, dużą część wiedzy o intercyzie dostarczają nam filmy, których fabuła toczy się w zupełnie innych realiach prawnych. W niektórych państwach intercyza ma znaczący wpływ na spadkobranie. W Polsce natomiast stanowi jedynie uregulowanie majątkowych stosunków małżonków za ich życia. Jeżeli chcemy uregulować sposób, w jaki małżonek ma po nas dziedziczyć, należy w tym celu sporządzić ważny testament.