Na wstępie wyjaśnijmy kiedy będziemy mieli do czynienia z darowizną wspólną. Otóż jest to darowizna przedmiotu, który pochodzi z majątku wspólnego małżonków. Warunkiem koniecznym zatem będzie istnienie między małżonkami wspólności majątkowej, choćby nawet ograniczonej umową małżeńską.

Czy małżonek może odwołać wspólną darowiznę?

To zależy od tego, czy oboje małżonkowie żyją oraz od tego, czy darowizna jest wykonana czy nie.

W przypadku śmierci jednego z małżonków, małżonek pozostały przy życiu może odwołać darowiznę, którą małżonkowie dokonali wspólnie, ale nie zawsze w całości. W myśl tezy wyroku Sądu Najwyższego, sygn. V CSK 289/13, dotyczący darowizny małżonków: „Jeżeli darowizny dokonali małżonkowie w odniesieniu do przedmiotu wchodzącego w skład ich ustawowego majątku wspólnego, a następnie przed jej wykonaniem i odwołaniem jeden z nich zmarł, drugi z małżonków może odwołać darowiznę jedynie w odniesieniu do udziału, jaki przypada mu do przedmiotu darowizny z chwilą przekształcenia się w chwili śmierci jednego z małżonków ustawowej wspólności majątkowej we wspólność o charakterze ułamkowym”.

Powodem, dla którego małżonek pozostały przy życiu nie może odwołać darowizny w imieniu zmarłego małżonka jest okoliczność, iż prawo do odwołania darowizny niewykonanej należy wyłącznie do danej osoby. Jest to prawo osobiste. Wraz z jego śmiercią prawo to wygasa. Wspólność łączna staje się wspólnością ułamkową, zatem zostaje podzielona na udziały.

W przypadku, gdyby darowizna była wykonana i zaszła przesłanka do dowołania takiej darowizny – rażąca niewdzięczność obdarowanego – prawo do odwołania przechodzi na spadkobierców zmarłego, a zatem także na małżonka pozostałego przy życiu. W takiej sytuacji małżonek (oraz wszyscy pozostali spadkobiercy) może odwołać darowiznę w całości – co do swojego udziału oraz udziału zmarłego małżonka.

W przypadku gdy oboje małżonkowie żyją, to każdy z nich może odwołać wspólną darowiznę w całości. Natomiast w braku zgody drugiego małżonka, darczyńca może odwołać darowiznę swojego udziału i żądać zwrotu przedmiotu darowizny w odpowiedniej części.

Darowizna z majątku wspólnego małżonków na rzecz zstępnych a urząd skarbowy

Inną dość ważną kwestią, którą należałoby tu poruszyć jest zgłoszenie darowizny uczynionej przez oboje małżonków na rzecz zstępnych do urzędu skarbowego. Zgłoszenia dokonuje się formularzu SD-Z2. I tu następuje kilka uwag:

Jeżeli darowizna pochodzi od obojga rodziców i przedmiot pochodzi z ich majątku wspólnego to wypełniamy DWA formularze. Jeden na rodzica – mamy w formularzu rubrykę wskazującą jednego darczyńcę.

Mamy w formularzu rubrykę „DANE DOTYCZĄCE NABYTYCH RZECZY LUB PRAW MAJĄTKOWYCH” – w niej musimy wskazać wartość rynkową nabytych rzeczy bądź praw . W każdym formularzu wpisujemy wówczas połowę wartości darowizny.

Przykład:

Jan otrzymał od obojga rodziców darowiznę środków pieniężnych w wysokości 22.000 zł. Przelew środków wyszedł z konta ojca, w tytule wskazane było, że to darowizna dla syna od matki i ojca. W takiej sytuacji Jan musi złożyć dwa formularze – w jednym jako darczyńcę wskazuje matkę, w drugim – ojca. W rubryce dotyczącej wartości darowizny w jednym i w drugim formularzu wpisuje po 11.000 zł.

Artykuł Darowizna z majątku wspólnego małżonków pochodzi z serwisu Kancelaria Radcy Prawnego Joanna Maliszewska.

Z umową inwestycyjną będziemy mieli do czynienia, jeśli będąc Projektodawcą (Pomysłodawcą) zdecydujemy się na współpracę z inwestorem (fundusz venture capital) mającym sfinansować nasze przedsięwzięcie będące we wczesnej fazie rozwoju, tzw. start-up.

Na początku należy wyjaśnić czym jest fundusz venture capital. Otóż jest to zewnętrzna inwestycja długo/średnio terminowa w małe bądź średnie przedsiębiorstwa z sektora prywatnego polegająca na objęciu udziałów czy akcji. W ten sposób inwestor staje się współwłaścicielem przedsiębiorstwa. Ten rodzaj inwestycji jest obarczony wysokim poziomem ryzyka niepowodzenia, zatem umowy inwestycyjne zawierają wiele zabezpieczeń na rzecz inwestora.

Do tego rodzaju umów będą miały zastosowanie przepisy ogólne, wspólne dla umów, gdyż umowa inwestycyjna nie figuruje w polskim ustawodawstwie jako umowa nazwana. Wobec tego za kształt postanowień tej umowy odpowiadać będą przede wszystkim ustalenia między stronami.

W takim ogólnym ujęciu umowa inwestycyjna będzie miała mniej więcej następującą budowę:

1. Określenie stron umowy – najczęściej: Inwestor oraz Projektodawca / Pomysłodawca
2. Określenie przedmiotu umowy (wzajemne prawa i obowiązki)
3. Struktura właścicielska
4. Inwestycja i jej warunki
5. Cena i warunki płatności
6. Zasady powoływania i skład organu spółki
7. Prawa i obowiązki wszystkich bądź poszczególnych wspólników w kwestii zbycia udziałów, konkurencji, pracy na rzecz spółki

Istotne jest, że w zasadzie nie ma żadnego obowiązku tworzenia spółki z Inwestorem, jednakże jest to najpopularniejsze rozwiązanie i dość bezpieczne, zwłaszcza zawiązanie w tym celu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

Ponadto umowa inwestycyjna może także posiadać inne elementy, takie jak np. słownik czy definicje, które pozwolą na klarowne ustalenie znaczenia określeń używanych w treści umowy. Może też zawierać oświadczenia Inwestora i Projektodawcy.

Umowa inwestycyjna – ważne klauzule

Jak już wspomniałam uprzednio, fundusz venture capital stanowi inwestycję o dość wysokim ryzyku. Aby w jak najlepszy sposób zabezpieczyć swoje interesy na wypadek niepowodzenia czy zmiany okoliczności, inwestorzy stosują w umowach odpowiednie klauzule. Poniżej przedstawiam kilka, najczęściej używanych klauzul.

1. Prawo pierwszeństwa – Right of first refusal

Prawo pierwszeństwa polega na tym, iż w razie zamiaru zbycia udziałów przez wspólnika, innemu wspólnikowi przysługuje pierwszeństwo do ich zakupu na zasadach takich samych, jak w przypadku  możliwego innego nabywcy. Wspólnik noszący się z zamiarem zbycia udziału jest obowiązany do poinformowania pozostałych wspólników o planowanym zbyciu i jego warunkach w formie oświadczenia. Wówczas pozostali wspólnicy mogą w określonym w umowie czasie zaakceptować przedstawione warunki i wykonać swoje prawo pierwszeństwa przez złożenie oświadczenia, zrzec się tego prawa bądź zachować się w sposób bierny.

2. Prawo przyciągnięcia – Drag along

Wspólnik uprzywilejowany (zbywający) ma możliwość wymuszenia na innych wspólnikach sprzedaż udziałów w spółce wskazanemu przez niego podmiotowi, jeżeli ten podmiot zgłosi chęć nabycia większej liczby udziałów aniżeli posiada wspólnik uprzywilejowany. W praktyce tym wspólnikiem jest zwykle Inwestor. Ma on prawo żądać zbycia udziałów w takiej części i na takich samych warunkach, jakie sam zaproponował. Nie może on natomiast żądać, aby pozostali wspólnicy zbyli większą część udziałów, niż on sam zbywa. Jeżeli zatem zbywa on 30 % swoich udziałów, to może on żądać zbycia jedynie 30 %.

3. Prawo przyłączenia – Tag along

Każdy wspólnik, który nie wykonał swojego prawa pierwszeństwa ma prawo przyłączyć się do zbycia udziałów przez wspólnika zbywającego. Potencjalny nabywca powinien złożyć takiemu wspólnikowi propozycję nabycia jego udziałów na takich samych zasadach, jak w przypadku wspólnika zbywającego w okresie określonym w umowie.

4. Wyłączność operacyjna

Nakaz wyłączności operacyjnej polega na zobowiązaniu Projektodawcy ( Pomysłodawcy )do pełnego działania operacyjnego na rzecz spółki/przedsiębiorstwa, w które zainwestował inwestor, przez określony czas. Oznacza to, że 100 % uwagi zawodowej przedsiębiorcy powinno dotyczyć inwestycji i nie powinien on się zajmować innymi działaniami, co mogłoby się negatywnie obić na przedsięwzięciu. Klauzula ta może być jednakże negocjowana przez strony, zwłaszcza jeżeli inna działalność przedsiębiorcy nie stanowiłaby zagrożenia dla wypełniania przez niego obowiązków wynikających z umowy.

5. Uwolnienie udziałów – Vesting

Vesting stanowi zobowiązanie przedsiębiorcy do działania zawodowego przez pewien czas na rzecz spółki (przedsiębiorstwa) pod rygorem zbycia swoich udziałów na rzecz inwestora po określonej w umowie cenie w razie zaprzestania działalności. Działanie na rzecz przedsiębiorstwa powinno być nieprzerwane. Ilość udziałów ulegających zbyciu będzie zależna od momentu, w którym nastąpiło przerwanie działania.

6. Uprzywilejowane wyjście z kapitałowej spółki – Liquidation preferencje

Tę klauzulę stosuje się na wypadek sprzedaży bądź / i likwidacji spółki (przedsiębiorstwa). Ma ona na celu zabezpieczenie interesów Inwestora w taki sposób, że w razie likwidacji / sprzedaży ma on zagwarantowaną określoną kwotę (np. równowartość zainwestowanych środków) niezależnie od kwoty otrzymanej za przedsiębiorstwo czy od struktury właścicielskiej.

7. Lock-up

Klauzula lock-up stanowi zobowiązanie dla stron do niezbywania udziałów przez wskazany w umowie okres. Stanowi ona dobre zabezpieczenie interesów obu stron umowy inwestycyjnej, gdyż sprzyja trwałości przedsięwzięcia przez określony czas.

Artykuł Umowa inwestycyjna – start-up i inwestor pochodzi z serwisu Kancelaria Radcy Prawnego Joanna Maliszewska.

Czy koleżanka, pod której opieką pozostawała moja niepełnoletnia córka, mogła zezwolić na przekłucie jej uszu bez mojej zgody?

Czy mogła? Odpowiedź na to pytanie w dalszej części artykułu.

Zacznijmy od tego, że zgoda powinna być przede wszystkim skuteczna pod względem prawnym, a to z kolei oznacza, że musi pochodzić od osoby uprawnionej oraz powinna być świadoma, tj. obejmować skutki danego zabiegu.

Świadomość zgody

Przyjrzyjmy się tej ostatniej kwestii – świadomości zgody. Tutaj sytuacja kreuje się nieco odmiennie niż w przypadku zabiegów leczniczych. Otóż zabiegi kosmetyczne nie mające charakteru leczniczego nie korzystają z tzw. przywileju terapeutycznego, który polega na tym, że lekarz może ograniczyć zakres informacji dotyczących rokowania i stanu zdrowia pacjenta w pewnych warunkach, zwłaszcza gdyby takie informacje mogłyby wpłynąć bardzo negatywnie na leczenie pacjenta. Wobec tego wykonanie pozostałych zabiegów kosmetycznych wiąże się z udzieleniem pełnej informacji co do rokowań i skutków zabiegu. Dotyczy to także takich skutków zabiegu, które są mało prawdopodobne.

Ogólnie rzecz ujmując – osoba zainteresowana musi mieć pełną świadomość wszelkich skutków danego zabiegu.  W przeciwnym wypadku udzielona zgoda, pomimo pochodzenia od właściwej osoby, nie będzie skuteczna pod względem merytorycznym, gdyż nie będzie obejmowała całokształtu możliwych zagrożeń.

Na podstawie powyższego należy stwierdzić, że zgoda na zabieg kosmetyczny pozbawiony waloru terapeutycznego jest obwarowana wyższymi standardami informacyjnymi względem osoby korzystającej z zabiegu.

Osoba uprawniona

W sytuacji, gdy osoba korzystająca z zabiegu jest pełnoletnia i nie jest ubezwłasnowolniona, sprawa jest klarowna – jest ona w pełni uprawniona do decydowania o sobie, w tym o zabiegach, jakim się poddaje.

Inaczej ma się sprawa, gdy mamy do czynienia z osobą niepełnoletnią bądź ubezwłasnowolnioną.  Gdy zabiegowi ma być poddana osoba niepełnoletnia, zgodę na zabieg powinni wyrazić rodzice, pod których opieką rodzicielską pozostaje. W przypadku, gdy rodzice nie mogą w tej kwestii dojść do porozumienia, zasadne będzie włączenie sądu opiekuńczego.

Dobrze, a jak wygląda sprawa z opiekunem prawnym ustanowionego dla osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie (art. 13 § 2 kc)? Albo z kuratorem w przypadku ubezwłasnowolnienia częściowego ( art. 16 § 2 kc)?

Co do opiekuna prawnego, w literaturze wskazuje się konieczność uzyskania przez niego zgody sądu opiekuńczego. Takie stanowisko wynika z przyjęcia, że skoro na dokonanie zabiegu lekarskiego wymagana jest zgoda sądu opiekuńczego, to tym bardziej taka zgoda powinna zostać uzyskana w przypadku zabiegów nieterapeutycznych. Opiekun prawny występując do sądu o zezwolenie na wykonanie danego zabiegu, powinien uprzednio wysłuchać zdania podopiecznego.

Co się tyczy kuratora, to wskazuje się, że nie ma on uprawnienia do wyrażenia zgody na tego rodzaju zabieg, jeżeli nie wynika to z postanowienia sądu, który go ustanowił. Samo ustanowienie kuratora nie zawiera w sobie domniemanego zezwolenia na takie działanie. Wobec tego, aby kurator mógł wyrazić skuteczną prawnie zgodę, wymagane jest istnienie upoważnienia sądu do takiej reprezentacji – w zakresie korzystania osoby zainteresowanej konkretnym zabiegiem bądź zabiegami.

Jeżeli natomiast chodzi o małoletnie dzieci, zgodę na zabieg wyraża rodzic, pod którego władzą rodzicielską pozostaje albo opiekun ustanowiony przez sąd.

Zwrócę tu również uwagę na fakt, iż w przypadku małoletniego który ukończył 16 lat, również wymagana jest jego zgoda – tzw. zgoda kumulatywna.

Osobną kwestią pozostaje wyrażenie zgody na zabieg kosmetyczny przez opiekuna faktycznego. Otóż, o ile opiekun faktyczny jest uprawniony do wyrażenia zgody na zabieg medyczny (świadczenie medyczne), gdy pacjent jest małoletni bądź jest niezdolny do świadomego wyrażenia zgody, w myśl art. 32 § 3 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, o tyle nie ma on żadnych uprawnień w przedmiocie wyrażenia zgody na zabieg kosmetyczny.

A zatem wracając do pytania przedstawionego na początku artykułu – Czy koleżanka, pod której opieką pozostawała moja niepełnoletnia córka, mogła zezwolić na przekłucie jej uszu bez mojej zgody?

Jako że koleżanka była opiekunem faktycznym dziecka, a nie zachodziła potrzeba wykonania badań czy przeprowadzenia ważnego zabiegu medycznego, uważam, że nie miała ona prawa pozwolić na wykonanie zabiegu przekłucia uszu u małoletniej. Nawet jeżeli dziecko miało ukończone 16 lat, wymagana była w tej kwestii także zgoda jego przedstawiciela ustawowego bądź w razie ustanowienia opiekuna prawnego – zgoda sądu opiekuńczego.

Ogólnie nie ma przeszkód ku temu, aby koleżanka zaprowadziła dziecko do miejsca, gdzie wykonuje się przekłuwanie uszu czy inne zabiegi kosmetyczne oraz towarzyszyła dziecku podczas jego wykonywania. Istotne jest jednak, aby w takim wypadku posiadała przy sobie pisemną zgodę rodzica sprawującego władze rodzicielską nad dzieckiem.

No dobrze, a co jeżeli jedno z rodziców wyraziło zgodę na taki zabieg a drugie jest temu przeciwne? Cóż, tu kłaniają się przepisy prawa rodzinnego.

Zakładając, że obojgu z rodziców przysługuje władza rodzicielska, w razie braku porozumienia powinni oni zwrócić się do sądu opiekuńczego.

Art. 97 KRO

§1. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest obowiązane i uprawnione do jej wykonywania.

§2. Jednakże o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie; w braku porozumienia między nimi rozstrzyga sąd opiekuńczy.

Natomiast przy założeniu, że władza rodzicielska przysługuje tylko jednemu z rodziców, decyzyjny głos należy do tego rodzica.

Art. 94 KRO

§1. Jeżeli jedno z rodziców nie żyje albo nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych, władza rodzicielska przysługuje drugiemu z rodziców. To samo dotyczy wypadku, gdy jedno z rodziców zostało pozbawione władzy rodzicielskiej albo gdy jego władza rodzicielska uległa zawieszeniu.

§3. Jeżeli żadnemu z rodziców nie przysługuje władza rodzicielska albo jeżeli rodzice są nieznani, ustanawia się dla dziecka opiekę.

Forma zgody

Zgoda na zabieg kosmetyczny o charakterze wyłącznie estetycznym może mieć dowolną formę – ustną bądź pisemną – gdyż przepisy prawne nie określają konkretnych wymagań co do formy. Jednakże z ostrożności, głównie dla celów dowodowych, lepszą opcją jest wyrażenie zgody na piśmie.

Literatura:

R. Kubiak, Prawo medyczne, Warszawa 2014

Artykuł Zabiegi kosmetyczne – zgoda na zabieg pochodzi z serwisu Kancelaria Radcy Prawnego Joanna Maliszewska.